چون كيميا دهندت بيمعرفت گدايي...
در دهه كرامت و خجسته سالروز ميلاد سلطان سرير ارتضاء حضرت ثامن الائمة علي بن موسي الرضا عليهالسلام، هرآنچه كه دلم را زير و رو نمودم و پستوهاي تو در توي اين هنوز ناشناخته را گشتم، چيزي بهتر از اين نيافتم كه بتواند بر معرفت ما بيافزايد و گوشه ناپيداي ديگري از نافهمي و كژانديشيهامان را نسبت به مقام شامخ آن بزرگواران رهنمون شود.... در همين احوال حديثي از احاديث معصومين عليهم السلام در باب زيارت آن بزرگوار ديدم كه نقل آن خالي از لطف نيست؛
ابن اسحاق نهاوندی نقل میکند که امام رضا علیهالسلام فرمود: «من زارنی علی بعد داری اتیته یوم القیامة فی ثلاث مواطن حتی اخلصه من اهوالها اذا تطایرت الکتب یمینا و شمالا، و عند الصراط، و عند المیزان؛ کسی که با وجود دوری مرقدم مرا زیارت کند، روز قیامت در سه مکان به دیدارش میروم تا او را از سختی آن روز نجات دهم؛ در آن زمان که نامههای اعمال خوب و بد گشوده میشود، و هنگام عبور از پل صراط، و هنگام سنجیدن اعمال .» (عیون اخبارالرضا، ج2، ص255)
علی بن مهزیار نقل میکند که خدمت امام جواد علیهالسلام عرض کردم: «ما لِمَن أتی قبر الرّضاء علیهالسلام؛ برای کسی که قبر امام رضا علیهالسلام را زیارت کند چه ثوابی قرار داده شده است؟» امام فرمودند: «الجنّة والله؛ قسم به خدا! پاداش او بهشت است.»( ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، شیخ صدوق، مکتبة البوذر جمهری، ص95)
در تفسير اينگونه روايات آنچه كه مصداق عيني و نمونه روشن دستيابي به پاداشهاي منقول ذكر شده است، فقط و فقط معرفت به مقام آن بزرگواران است و اين مهم را ميتوان در كلام بزگان دين بسيار جُست؛ چه آنكه واژه «عارفا بحقه» عبارتي آشنا در تفسير يا متن اين احاديث است. از اين رو بر آن شدم تا مطلبي را در همين رابطه نقل كنم.
متني كه در ادامه خواهيد خواند عين مطلب نقل شده از صفحات 78 تا 83 ج2 كتاب «امام شناسي» علامه فقيد سيد محمد حسين حسيني طهراني رحمة الله عليه است. در اين قسمتها ايشان سعي دارند تا با ذكر گوشهاي از خصوصيات امام معصوم بر معرفت خواننده بيافزايد و با ذكر اين موارد سره از ناسره بازشناسانده شود.
منصب امامت ويژه مخلصين است
همچنين نصب امام و پيشوائى كه داراى مقام كمال باشد و مربى و معلم بشر به اعلى درجه انسانيت و فعليت قواى خدادادى و مقام توحيد، نيز بر اساس حق بوده و هر دو مسئله از يك ريشه بوده، گلبن يك اصل بوده و از يك پستان شير مىخورند. و اما شخصى كه به مقام توحيد مطلق و اعلى درجه انسانيت نرسيده و هنوز نفس اماره و شيطان از سر او دستبرنداشتهاند، هنوز حساب خود او روشن نشده، هنوز خود او در ظلمات شرك (گرچه شرك خفى باشد) به سر مىبرد، هنوز خود راه حق را يقين ننموده، و تا به حال از روى تقليد يا بعضى از شوائب ديگر ايمان داشته، و بر ايمان او محك نخورده و تصحيح نشده، و خود، طعمه گرگ آرزوى باطل و گرفتار در چنگال كركس هواى نفس است نمىتواند معلم و راهبر شود.
فاجتنبوا الرجس من الاوثان و اجتنبوا قول الزور حنفاء لله غير مشركين به و من يشرك بالله فكانما خر من السماء فتخطفه الطير او تهوى به الريح فى مكان سحيق[1].
«از پليدىها كه عبادت بتها (و نفس اماره كه بت واقعى) است اجتناب كنيد و نيز از گفتار باطل تحرز كنيد. بر اساس مستقيم دين توحيد را كه از هر جانب افراط و تفريط مبرى و از كجى و كاستى منزه است سير كنيد و ابدا با خدا به هيچ وجه من الوجوه شريك نياورده موجود ديگرى را مؤثر نداريد، و هر كس با خدا موجود ديگرى را مؤثر و در انجام چرخش عالم دخالت دهد، مثل آن است كه يك باره از مراتب هستى سقوط كرده و از آسمان فضيلت به پائين پرتاب شده و مرغ آدمى خوار هوى او را به سرعت ربوده و طعمه خود گردانيده يا تند باد حوادث و پريشانى او را به مكان دورى پرتاب كرده است».
شخصى كه به مقام كمال نرسيده و هنوز خود در حجاب نفس محجوب است و به گرد نفس و هواى خود دائما مىگردد، و نتوانسته شكافى پيدا كرده يا رخنهاى در پردههاى تاريك دل باز نموده و خود را از آن رخنه و شكاف بيرون بيفكند، و در فضاى عالم پرواز نموده، و در انشراح صدر و اطمينان دل و سعه عالم رضا به خطاب: «ارجعى الى ربك راضية» مخاطب، و به خلعت «فادخلى فى عبادى و ادخلى جنتى» مخلع گردد، به هر درجه و مقام كه رسيده باشد باز هم محجوب و عنوان كفر واقعى نسبت به حال و درجه او بر او منطبق مىشود، و پيوسته در مقابل شدائد و امتحانات لرزيده و صاعقه هوى و حب رياست و جاه كه به مراتب از صداى رعد و برق حب مال و فرزند و حتى حيات و زندگى شديدتر است او را در بيابان و تيه بدبختى در يافته و به هلاكت و تباهى مىرساند.
و لا يزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة او تحل قريبا من دارهم حتى ياتى وعد الله ان الله لا يخلف الميعاد[2].
«پيوسته به افرادى كه روى حق را مىپوشانند در اثر كردارشان كوبندههاى شديد مىرسد و آنها را مىكوبد و خرد مىكند يا در نزديكى خانه آنها بر زمين فرود مىآيد تا زمانى كه وعده خدا برسد و البته خداوند در وعده خلاف نمىنمايد».
آيا چنين فردى كه چون مبتلا به قارعه آسمانى بوده و سيل خاطرات نفسانى دائما بر قلب او هجوم آورده، و لشكر و جنود شيطان دل او را احاطه مىنمايد، مىتواند دستى از امت بگيرد و راهبر ضعفاى امت در راه توحيد و اقوياى آنان به مقام كمال گردد؟!
اعتراف ابى بكر به ضعف خود
ابو قتيبه دينورى كه از اعاظم و اعيان قدماء عامه است و تمام اهل تسنن به جلالت و قدر او معترفاند مىگويد: پس از رحلت رسول خدا ابو بكر بر منبر پيغمبر بالا رفته و اين خطبه را خواند:
و لقد وليت امرا عظيما مالى بِه طاقة، و لوددت ان وجدت اقوى النّاس عليه مكانى، فاطيعونى ما اطعت الله فإذا عصيت فلا طاعة لى عليكم. ثم بَكى و قال: اعلموا ايّها النّاس انّى لم اجعل لهذا المكان ان اكون خيركم و لوددت ان بعضكم كفانيه و لئن اخذتمونى بما كان الله يقيم بِه مِن الوحى ما كان ذلك عندى و ما انا الا كاحدكم، فاذا رأيتمونى قد استقمت فاتبعونى و إن زغت فقومونى. و اعلموا انّ شيطانا يعترينى احيانا فاذا رأيتمونى عصيت فاجتنبونى، لا اؤثر فى اشعاركم و ابشاركم، ثم نزل[3].
مىگويد: «اى مردم من توليت و سرپرستى امر عظيمى را عهدهدار شدهام كه به انجام آن طاقت و قدرت ندارم، و دوست داشتم اين كه قوىترين مردم را به جاى خود مىيافتم، پس شما از من پيروى كنيد تا وقتى كه من از خدا اطاعت مىكنم، و هر زمان كه مخالفت و گناه نمودم ديگر عهدهاى بر شما ندارم.و سپس گريه نموده و گفت: اى مردم بدانيد من كه اين مكان و منبر را اشغال كردم نه به جهت آن است كه بهترين فرد از افراد شما هستم و دوست داشتم اينكه بعضى از شما مرا كفايت كند، و اگر از من مسائلى درخواست مىكنيد و حاجتى تقاضا مىنمائيد كه احتياج به علم باطن و نور قلب و وحى آسمانى باشد دست من از آن خالى است، و من نيستم مگر مانند يك فرد از شما، پس اگر مرا مستقيم يافتيد پيروى كنيد و اگر من كجشده و انحراف پيدا نمودم مرا راست كنيد.
و بدانيد اى مردم كه با من شيطانى است كه بعضى اوقات مرا در بر مىگيرد و بر من مستولى و چيره مىشود، پس زمانى كه ديديد من مخالفت امر خدا نموده و از آن شيطان پيروى مىكنم شما دست از پيروى من برداريد، من هيچ اثرى در شما نمىگذارم نه در موهاى شما و نه در پوستهاى بدن شما».
و چون در جواب مسائل مردم فرو مىماند مىگفت: ساقول فيها بِرأيى[4]: «من در آتيه رأى خود را بيان مىكنم».
و چون خسته مىشد و از عهده كار برنمىآمد مىگفت: اىّ سماء تظلنى[5]: «كدام آسمان بر سر من سايه مىافكند و مرا از اين مشقت مىرهاند»؟
او معترف است كه هنوز از دستبرد نفس اماره و شيطان خارج نشده و گهگاهى معصيت مىكند و شيطان او را در آغوش خود مىگيرد با اين حال چگونه امامت مىكند، و نه تنها ضعفاى امت، بلكه بزرگان از آنها را مانند سلمان و ابوذر و عمار و مقداد و حذيفه و جابر بن عبد الله انصارى و بلكه مقام عصمت كبرى و ولايت عظمى اميرالمؤمنين عليهالسلام را به پيروى خود كشيده و به بيعت و سرسپردگى و اقتداى به اوامر و فرامين و سنتخود امر مىكند و در صورت تخلف عمر را به قتال وجنگ با آنان دستور مىدهد و مىگويد: فان ابوا فقاتلهم[6]: «اگر براى بيعت نيامدند و خود را تسليم بدون قيد و شرط ما ننمودند با آنان كارزار كن». با آنكه مىداند و خوب هم مىداند كه اميرالمؤمنين عليهالسلام محور حيات اسلام و قطب سعادت و پيروزى امت است.
امير المؤمنين علي عليه السلام فرمود:
اما و الله لقد تقمصها ابن ابى قحافة و انه ليعلم ان محلى منها محل القطب من الرحى، ينحدر عنى السيل و لا يرقى الى الطير[7].
«سوگند به خدا كه فرزند ابو قحافه لباس خلافت را در بر كرد، با آنكه به خوبى مىدانست كه منزله من نسبت به خلافت مانند نسبت قطب است به سنگ آسيا. سيل و باران رحمت از اطراف و جوانب من فرو مىريزد و هيچ مرغ و عنقاى بلند پروازى نمىتواند بر فراز سر من اوج گيرد».
در اينجا حضرت مىفرمايد كه او مىدانست كه بدون من آسيا قطب ندارد و در اثر گردش، سنگهايش لغزيده و نه تنها گندم را خرد نمىنمايد بلكه آسيابان و خانه آسيا را خراب و با خطر مواجه مىكند.
ام حسب الذين اجترحوا السيئات ان نجعلهُم كالذين آمنوا و عملوا الصّالحات سوآء محياهم و مماتهم سآء ما يحكمون[8].
ام حسب الذين يعملون السّيئات ان يسبقونا سآء ما يحكمون[9].
و لا يحسبَنَّ الذين كفروا سبقوا انّهم لا يعجزون[10].
*******
عبارات بالا تاكيد ديگري بود كه بدانيم هر كس و به هر عنوان در جايگاه امامت خود را جا بزند و خويش را امام بنامد، كافر مطلق است و تمسك به طريق او جز گمراهي بهره ديگري نخواهد داشت.
با توجه به نكات بالا دوستان را توصيه ميكنم كه حتما كتاب « امام شناسي» علامه طهراني را مطالعه بفرماييد....
*******
[1] سوره حج: 22- آيه 30- 31.
[2] سوره رعد: 13- آيه 31.
[3] «الامامة و السياسة» ج 1 ص 16. و نيز در ص 157 و 158 از همين كتاب به عباراتى ديگر خطبه ابو بكر نقل شده است مراجعه شود.
[4] «مسند احمد» ج 1 ص 11 مراجعه به «الغدير» ج 7 ص 118.
[5] «مسند احمد» ج 1 ص 11 و «الرياض النضرة» ج 1 ص 177 مراجعه به «الغدير» ج 7 ص 118.
[6] «عبد الله بن سبا» ص 68 نقلا عن ابن عبد ربه و ابى الفداء.
[7] «نهج البلاغه» فيض الاسلام خطبه شقشقيه ص 46.
[8] سوره جاثيه: 45- آيه 21. (آيا كسانى كه مرتكب كارهاى بد شدهاند پنداشتهاند كه آنان را مانند كسانى قرار مىدهيم كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كردهاند [به طورى كه] زندگى آنها و مرگشان يكسان باشد چه بد داورى مىكنند.)
[9] سوره عنكبوت: 29- آيه 4. (آيا كسانى كه كارهاى بد مىكنند مىپندارند كه بر ما پيشى خواهند جست چه بد داورى مىكنند.)
[10] سوره انفال: 8- آيه 59.( و زنهار كسانى كه كافر شدهاند گمان نكنند كه پيشى جستهاند زيرا آنان نمىتوانند [ما را] درمانده كنند.)